Count Basie

Basie wychował się w Red Bank w New Jersey. Muzyki uczył się od matki, a gry na organach — nieformalnie — od Fatsa Wallera, u boku którego przez pewien czas zastępował go w teatrach Harlemu. W 1927 roku wyruszył w trasę z trupą wodewilową „Gonzel White Show", która doprowadziła go do Kansas City. Po rozpadzie trupy znalazł tam zatrudnienie u basisty Waltera Page'a w zespole Blue Devils (1928), by wkrótce przejść do orkiestry Benniego Motena. Po śmierci Motena w 1935 roku Basie przejął trzon jego muzyków i założył własny 9-osobowy zespół grający w Reno Club. Decydujący przełom nastąpił, gdy producent John Hammond — usłyszawszy transmisję radiową z klubu — zainteresował się orkiestrą i sprowadził ją do Nowego Jorku. Powiększony do 14 osób big-band zadebiutował w Roseland Ballroom w grudniu 1936 roku, a w styczniu 1938 roku odniósł triumf w słynnej batalii orkiestr z zespołem Chicka Webba w Savoy Ballroom. Pierwszy wielki big-band Basie prowadził aż do 1950 roku; po dwuletniej przerwie powołał nową orkiestrę (1952), którą kierował do końca życia mimo problemów zdrowotnych — w 1976 roku przeszedł zawał serca, a w ostatnich latach życia grał siedząc na wózku inwalidzkim.

Sercem orkiestry była legendarna sekcja rytmiczna, określana jako All-American Rhythm Section: Jo Jones (perkusja), Freddie Green (gitara rytmiczna, z którym Basie współpracował przez 47 lat), Walter Page (kontrabas) i sam Basie przy fortepianie. Wśród znakomitych solistów orkiestry wyróżniał się przede wszystkim saksofonista tenorowy Lester Young, ale grali w niej także Herschel Evans, Buck Clayton, Dicky Wells, Harry „Sweets" Edison i wokalista Jimmy Rushing. Basie współpracował ponadto z wybitnymi wokalistami: Billie Holiday (od 1937 r.), Frankiem Sinatrą, Tonym Bennettem, Ellą Fitzgerald i Sarah Vaughan. Do klasycznych nagrań orkiestry należą: One O'Clock Jump (1937), Jumpin' at the Woodside (1938), Doggin' Around (1938–1939), Taxi War Dance (1939) oraz Lester Leaps In (1939).

Wkład Basiego w jazz wykracza poza samą orkiestrę. Jako pianista zrewolucjonizował funkcję fortepianu w zespole jazzowym: porzucił ciężki basowy akompaniament w stylu stride (tzw. oom-pah lewej ręki), cedując prowadzenie rytmiczne na kontrabas Waltera Page'a. Zamiast tradycyjnego akompaniamentu Basie komentował, zachęcał i wchodził w interakcje z solistami, a jego styl — lekki, perkusyjny, oparty na pojedynczych, precyzyjnie umiejscowionych dźwiękach i akordach — uznawany jest za prototyp techniki zwanej compingiem. Muzyka jego orkiestry wyrosła ze „stylu Kansas City": dominował w niej czteromiarowy puls, walking bass, gra riffami i wiele spontanicznych head arrangements (aranżacji pamięciowych).

Styl pianistyczny Basiego to jeden z najbardziej rozpoznawalnych idiomów w historii jazzu, opisywany jako „więcej ciszy niż substancji". Wychodząc od tradycji stride i boogie-woogie (Fats Waller był jego bezpośrednim nauczycielem), Basie z biegiem lat zredukował swój aparat wyrazu do absolutnego minimum: pojedyncze nuty, rzadkie akordy — nierzadko z nonami, undecymami i septymami w górnych warstwach (upper structure) — i perfekcyjne operowanie pauzą. Martin Williams pisał, że gdy Basie porzucił basowy akompaniament lewej ręki, jego prawa ręka przestała grać akcenty ciężkie lub lekkie — wszystkie stały się równoważne, co wyzwoliło melodyczny potencjał z zaledwie kilku fraz. Doerschuk z kolei pointował, że Basie generował „obezwładniający swing przy absolutnym minimum środków": jeden właściwie postawiony akord septymowy wystarczał, by zelektryzować całą orkiestrę. Niezbędnym elementem jego stylu było też wyczucie czasu (timing) opisywane przez Andrzeja Schmidta jako „krzepka, oszczędna interpunkcja" sterująca orkiestrą pewniej niż niejeden dyrygent.

Rewolucja Basiego w zakresie rytmiki polegała na zasadniczym przesunięciu odpowiedzialności za metryczne prowadzenie muzyki. Walter Page grający walking bassem przejął rolę, która dawniej należała do lewej ręki pianisty; Jo Jones zastąpił ciężką grę na werblu lekką, talerzową perkusją; Freddie Green dostarczał niesiłowej, lecz absolutnie niezachwianej rytmicznej podstawy gitarowej. W efekcie orkiestra zyskała bezprecedensową lekkość i „pełne odprężenie przy maksimum intensywności" — formułę, którą Martin Williams uznał za fundament nowoczesnego swingu. Właśnie ta sekcja rytmiczna stała się wzorcem cytowanym przez kolejne pokolenia muzyków: West Coast Jazz czerpał z brzmienia Basiego i jego solisty Lestera Younga, a późniejsze nurty — hard bop, cool jazz — traktowały orkiestrę jako punkt odniesienia w kwestii rytmicznej swobody.

Najdonioślejszym dziedzictwem Basiego jest comping — technika, którą Basie nie tyle wynalazł, co doprowadził do dojrzałości. Już w nagraniu Shoe Shine Boy z 1936 roku widoczne są znamiona jej rozwiniętej formy. Basie nie akompaniował solistom — wchodził z nimi w dialog: zachęcał, komentował, w odpowiednim momencie umilkał. Podejście to stało się kanonem dla wszystkich późniejszych pianistów jazzowych: od Ahmada Jamala, przez Hanka Jonesa, po McCoya Tynera i Herbie Hancocka — każdy musiał zmierzyć się z pytaniem o stosunek własnej gry do basieowskiej oszczędności. Szczególnie bezpośredni wpływ Basiego widoczny jest u pianistów wywodzących się z estetyki swingu i soul jazzu.

Orkiestra Basiego stanowiła też unikalny model liderstwa. Styl kierowania zespołem — oparty na budowaniu atmosfery swobody i zaufania, a nie dyrygenckim autorytecie — miał bezpośredni wpływ na twórczą produktywność muzyków, którzy improwizowali swobodniej i odważniej niż w bardziej zhierarchizowanych big-bandach. Opieranie się na head arrangements zamiast sztywnych nutach sprawiało, że muzyka orkiestry zachowywała żywość i spontaniczność nawet przy wielokrotnym wykonywaniu tych samych tytułów. To właśnie Basie — jak twierdzi Schmidt — uratował formę big-bandu przed akademizmem, przywracając jej uczciwość i radość. Drobna kontrowersja dotyczy roku śmierci: większość źródeł zgodnie podaje 26 kwietnia 1984 roku, lecz Martin Williams w The Smithsonian Collection of Classic Jazz wskazuje rok 1985 — rozbieżność ta pozostaje niewyjaśniona w dostępnych materiałach.

Warto odnotować mniej znane fakty z biografii Basiego: przydomek „Count" nie był od początku zaplanowaną kreacją wizerunkową, lecz dziełem przypadku — anonimowego spikera radiowego z Kansas City, który wzorując się na arystokratycznych pseudonimach jazzowych (Duke Ellington, Earl Hines) spontanicznie ochrzcił go tym tytułem. Z kolei pierwsze nagrania orkiestry dla wytwórni Decca (1937–1939) powstawały pod szyldem „Jones-Smith Inc.", by obejść ograniczenia kontraktowe — w sesjach tych uczestniczyli m.in. Lester Young, Jo Jones i Walter Page.