Wayne Shorter

Wayne Shorter urodził się w 1933 roku w Newark. W 1952 roku rozpoczął studia na Uniwersytecie Nowojorskim, które ukończył w 1956 roku; jeszcze przed powołaniem do wojska zdążył krótko współpracować z Horace'em Silverem. Po odbyciu służby wojskowej trafił do orkiestry Maynarda Fergusona, gdzie poznał Joe Zawinula — przyszłego partnera przy zakładaniu Weather Report. W latach 1959–1963/64 był członkiem The Jazz Messengers Arta Blakeya, debiutując zarazem jako lider nagrań.

W 1964 roku Miles Davis przekonał Shortera do dołączenia do swojego kwintetu, w którym Shorter zastąpił George'a Colemana. Kwintet tworzyli wówczas Herbie Hancock (fortepian), Ron Carter (kontrabas) i Tony Williams (perkusja). Według Andrzeja Schmidta Davis określił pojawienie się Shortera mianem „prawdziwego daru niebios": saksofonista co wieczór przynosił liderowi nowe, starannie opracowane kompozycje. Pobyt u Davisa (do 1970 roku) okazał się dla Shortera najowocniejszym twórczo okresem — powstały wówczas takie kompozycje, jak „E.S.P.", „Footprints", „Orbits", „Nefertiti" czy „Pinocchio".

W listopadzie 1970 roku Shorter wspólnie z Zawinulem i Miroslavem Vitousem założył Weather Report. Z tą formacją był związany przez blisko piętnaście lat, współtworząc jeden z najbardziej wpływowych zespołów fusion. W tym samym czasie uczestniczył w projekcie V.S.O.P. (ok. 1977) z Hancockiem, Freddiem Hubbardem, Carterem i Williamsem. Po twórczym kryzysie w połowie lat 80. powrócił do aktywnej działalności, prowadząc różnorodne małe składy. W 1986 roku sformował nowy kwintet złożony z młodych, nieznanych muzyków.

Styl Shortera kształtował się pod wpływem Johna Coltrane'a, od którego pobierał wzorce jako muzyk debiutujący na przełomie lat 50. i 60. Z czasem wypracował jednak własną, charakterystyczną manierę — zwartą, intensywną, opartą na twardym dźwięku, który potrafił zaskoczyć słuchaczy zarówno w balladowym skupieniu, jak i w żarliwej ekspresji. Jako kompozytor posługiwał się niestandardowymi strukturami opartymi na kwartach oraz oryginalnym naprzemiennym stosowaniem trybów majorowego i minorowego — praktyka ta nadawała jego tematom osobny, trudny do zaklasyfikowania charakter. Napisał ok. 40 utworów o literackich bądź symbolicznych tytułach. Pod koniec lat 60. sięgnął po saksofon sopranowy, uznając, że lepiej odpowiada on nowej, elektrycznej estetyce; do tenoru powrócił dopiero przed rozpadem Weather Report.

W Weather Report Shorter wcielał się przede wszystkim w rolę frontmana i kompozytora, choć — jak odnotowuje Schmidt — jego improwizowana gra była nieco powściągliwsza niż w kwintecie Davisa, „ocieplając całą maszynerię brzmienia". Eksperymentował z pełnym spektrum dźwięków: od tradycyjnego bopu po tereny bliskie atonalnej awangardzie. Symbolicznym przykładem jest utwór „Milky Way" z debiutanckiego albumu Weather Report (1971), w którym Shorter grał pojedynczy dźwięk na saksofonie sopranowym tuż nad strunociągiem fortepianu przy wciśniętych klawiszach i pedale, wprawiając struny we współbrzmienie — technika eksploatująca zjawisko rezonansu sympatycznego.

Wpływ Shortera na kolejne pokolenia saksofonistów był znaczący, choć w wyciągach źródłowych rzadko jest precyzowany. Encyklopedia jazzowa (tom 3) podkreśla jego ogromne oddziaływanie na muzyków neo-bopu z początku lat 80., a szczególną inspiracją był on dla Branforda Marsalisa. Gitarzysta John McLaughlin wielokrotnie przywoływał jego innowacyjną grę jako wzorzec. Kompozycje Shortera włączał do swojego repertuaru również Stan Getz, szukając w nich nowych nastrojów i brzmień poza klasycznymi balladami. Albumy zawierające kompozycje Shortera — jak Adam's Apple (1966) z Herbiem Hancockiem — stwarzały pianistom wyjątkowe pole do innowacyjnych interpretacji; z jego współpracy jako solisty korzystał też Michel Petrucciani.

W późniejszych fazach kariery Shorter wkraczał w obszar kompozycji na wielką orkiestrę z udziałem elektroniki i komputerów, wychodząc poza tradycyjne ramy jazzu ku muzyce współczesnej. W jednym z wywiadów przyznał: „Coś innego stało się Numerem Jeden w moim życiu i muzyka zajęła drugie miejsce" — deklaracja ta sygnalizuje głębszy, filozoficzny wymiar jego artystycznej postawy, widoczny już w symbolicznych tytułach jego kompozycji i charakterze późnych projektów. Warto odnotować rozbieżność w źródłach: Schmidt podaje, że dołączył do kwintetu Davisa w 1965 roku, natomiast encyklopedia jazzowa (tom 3) i Davis podają rok 1964 — tę drugą datę potwierdza dyskografia (Speak No Evil, Blue Note, 1964).