Clifford Brown

Clifford Brown dorastał i kształcił się muzycznie (trąbka, fortepian, teoria muzyki) w rodzinnym Wilmington, a pierwsze profesjonalne doświadczenia zdobywał w Filadelfii, gdzie jako osiemnastolatek grał u boku Charliego Parkera, Milesa Davisa i Fatsa Navarro — ten ostatni wywarł na niego szczególny wpływ stylistyczny i aktywnie go zachęcał. W 1950 roku, podczas studiów na Uniwersytecie Maryland, doznał pierwszej poważnej katastrofy samochodowej, po której przez rok przebywał w szpitalu. Po powrocie do zdrowia grał w rhythm-and-bluesowym zespole Chrisa Powella, następnie współpracował z Taddem Dameronem — latem 1953 roku wspólnie wystąpili w widowisku w Atlantic City — oraz z big-bandem Lionela Hamptona, z którym jesienią 1953 roku odbył tournée do Francji, gdzie 23-letni Brown zaimponował europejskiej publiczności wirtuozerią i brzmieniem. W połowie 1954 roku przyjął propozycję Maxa Roacha i tak narodził się „Clifford Brown–Max Roach Quintet", w którym na przestrzeni czasu grali m.in. Harold Land, Sonny Rollins i Richie Powell — jeden z najlepszych małych zespołów w historii jazzu.

Do kluczowych nagrań należą: Clifford Brown and Max Roach (1954, EmArcy) z kompozycjami „Daahoud" i „Joy Spring", które na trwałe weszły do repertuaru jazzowego; Study in Brown (1955) z porywającą interpretacją „Cherokee"; Live at Birdland (1954), dokumentująca przełomową sesję z Artem Blakeyem; oraz nagranie Pent-Up House z 22 marca 1956 roku z kwintetem Roacha, wydane pod szyldem Sonny'ego Rollinsa. Zachowały się też nagrania z jam session z 1956 roku, zawierające solówkę w „Night in Tunisia", opisywaną przez Martina Williamsa jako „niemal obezwładniająco innowacyjna". W 1954 roku krytycy magazynu DownBeat przyznali Brownowi nagrodę dla najlepszej nowej gwiazdy na trąbce (Best New Star on Trumpet). Wkładem Browna w jazz było zdefiniowanie brzmienia zreformowanego bopu — hard bopu — jako muzyki łączącej bopową złożoność harmoniczną z głębszą ekspresją i liryczną naturalnością.

Brzmienie trąbki Clifforda Browna było, jak pisał Andrzej Schmidt, „pełne blasku, ciepłe i okrągłe" — a jednocześnie odznaczało się pełną plastycznością w każdym rejestrze i każdym tempie. Ira Gitler podkreślał „full-bodied sound" i artykulację precyzyjną niemal bez względu na szybkość tempa. Improwizacje Browna cechowały łagodne, naturalne kontury fraz — zachował bopową tendencję do „łańcuszka równych ósemek", lecz łączył ją z ogniem hard bopu i autentycznym liryzmem. Dizzy Gillespie powiedział o nim, że „pracował nad rzeczami, których Fats Navarro nie zdążył od niego przejąć" — co wskazuje na świadome rozwinięcie linii stylistycznej wyznaczonej przez jego mentora. Martin Williams charakteryzował wirtuozerię Browna jako „sunny, quick, fluent" — słoneczną, błyskawiczną i płynną — wyraźnie odróżniając ją od bardziej angularnego podejścia Sonny'ego Rollinsa.

Wpływ Browna na późniejszych trębaczy jest trudny do przecenienia. Bezpośrednio ukształtował styl Freddiego Hubbarda i Lee Morgana, stał się też jednym z fundamentów estetycznych Wyntona Marsalisa. Co istotne, jego oddziaływanie wykraczało poza sferę czysto muzyczną: Sonny Rollins, zmagający się w owym czasie z nałogami, przypisuje Brownowi przełom w swoim podejściu do życia — „Clifford głęboko wpłynął na moje osobiste życie. Ukazał mi, iż jest możliwe żyć godnie i czysto i być jednocześnie dobrym muzykiem jazzowym" (cyt. za: Andrzej Schmidt, Historia jazzu, s. 407). W środowisku jazzowym lat 50., gdzie uzależnienia były normą, postawa moralna Browna stanowiła wyraźny kontrast i wzorzec alternatywny.

Brown był też człowiekiem obdarzonym wyjątkowymi zdolnościami intelektualnymi — przylgnął do niego przydomek „Brain", związany zarówno z zamiłowaniem do szachów, jak i ze zdolnościami matematycznymi. Zaczął grać na trąbce stosunkowo późno, bo w wieku 15 lat, a mimo to zdążył opanować instrument i teorię muzyki na najwyższym poziomie. Jego pamięć utrwalono w kompozycji „I Remember Clifford" — Bud Powell włączył ją do swojego repertuaru tuż przed własną śmiercią.

Uwaga źródłowa: rosyjskojęzyczna encyklopedia jazzowa (tom 3, hasło przy biografii Sonny'ego Rollinsa) podaje rok śmierci Browna jako 1957, co pozostaje w sprzeczności z pozostałymi źródłami, wskazującymi zgodnie na czerwiec 1956 roku. Datę 1956 potwierdzają niezależnie: Andrzej Schmidt (Historia jazzu), Martin Williams i Ira Gitler (The Smithsonian Collection of Classic Jazz), John S. Davis (Historical Dictionary of Jazz) oraz Robert L. Doerschuk (88: The Giants of Jazz Piano).

Spośród nagrań szczególnie godnych uwagi dla muzyków i badaczy stylu: solówki z sesji Study in Brown (1955), nagranie „Night in Tunisia" z 1956 roku (jam session) oraz kompozycja „Pent-Up House" z marca 1956 roku, dostępna w kontekście nagrań kwintetu Roacha wydanych pod szyldem Rollinsa. Polecane do analizy są też kompozycje własne Browna — „Daahoud" i „Joy Spring" — stanowiące modelowe przykłady melodyki hard bopu, do dziś powszechnie wykonywane.