Skala zwiększona (ang. augmented scale) to sześciodźwiękowa skala symetryczna, znana też pod nazwą skali podwójnie zwiększonej (double-augmented scale). Liczy sześć dźwięków, co odróżnia ją od typowych skal siedmiodźwiękowych używanych w jazzie, takich jak durowa czy molowa melodyczna. Jej symetryczna budowa sprawia, że brzmi inaczej niż większość materiału harmonicznego spotykanego w standardach jazzowych — brakuje w niej m.in. kwart i kwint czystych, za to obfituje w trytony. W praktyce trafia się ją przede wszystkim w kontekście muzyki awangardowej i kompozycji dodekafonicznej, a nie w typowym języku bebopu czy jazzu modalnego.
W teorii posttonalnej skala zwiększona opisywana jest jako heksachord 6-20 o pierwotnej formie (014589). Notacja ta oznacza zbiór klas wysokości dźwięku uporządkowanych w postaci semitonowej (0 = dźwięk startowy, 1 = półton wyżej, 4 = tercja wielka, 5 = kwarta czysta, 8 = seksta wielka, 9 = septyma mała od dźwięku startowego).
Budowę strukturalną precyzuje wektor klasy interwałów. Wynika z niego, że skala 6-20 nie zawiera w ogóle interwałów sekundy małej/septymy wielkiej ani kwarty czystej/kwinty czystej, za to posiada aż sześć interwałów trytonu. To właśnie brak kwinty czystej nadaje jej charakterystyczne, "unoszące się" brzmienie.
Podręcznik Marka Levine'a (The Jazz Theory Book) nie uwzględnia skali zwiększonej w swoim systemie — autor opiera całą teorię skal jazzowych na czterech fundamentach: harmonii durowej, molowej melodycznej, zmniejszonej i całotonowej. Skala zwiększona, podobnie jak molowa harmoniczna, zostaje w tej systematyce pominięta.
Wewnątrz heksachordu 6-20 wyróżnia się podzbór — tetrachord (0158) — który stanowi jego charakterystyczny podzbiór.
Skala podwójnie zwiększona należy do elitarnej grupy zaledwie sześciu heksachordów wszech-kombinatorycznych (ang. all-combinatorial hexachords). Pozostałe pięć to: 6-1 (012345) i 6-35 (02468t) — oba trywialnie wszech-kombinatoryczne — oraz 6-7 (012678), 6-8 (023457) i 6-32 (024579). Właściwość wszech-kombinatoryczności oznacza, że heksachord 6-20 może się łączyć ze swoją formą jednoimienną przy użyciu wszystkich czterech kanonicznych transformacji: transpozycji (P), inwersji (I), raka (R) oraz raka inwersji (RI), za każdym razem generując pełny agregat dodekafoniczny — czyli poprawną serię 12-tonową.
Jak ujmuje to Dariusz Terefenko: „Heksachord WK 6-20 (014589) — znany wśród muzyków jazzowych jako skala podwójnie zwiększona (double-augmented scale) — może się łączyć z formami P, I, R i/lub RI, aby stworzyć serię 12-tonową" (s. 435).
Z perspektywy historycznej skala ta wpisuje się w tradycję Drugiej Szkoły Wiedeńskiej i technik dodekafonicznych, które wywarły istotny wpływ na post-bebopową awangardę jazzową, m.in. w nurcie Trzeciego Nurtu (Third Stream). Jej zastosowanie w jazzie dotyczy zatem przede wszystkim eksperymentów z kompozycją i improwizacją dodekafoniczną, nie zaś typowych relacji akord-skala spotykanych w standardowym języku harmonicznym.
Źródła nie wskazują bezpośrednich relacji akord-skala dla skali 6-20 ani konkretnych standardów czy solówek, w których byłaby izolowanie stosowana. Nie należy jej mylić ze skalą całotonową (6-35), która jest heksachordem trywialnie wszech-kombinatorycznym o zupełnie innej budowie interwałowej i odmiennym zastosowaniu harmonicznym.
Źródła
- English jazz sources — Terefenko, Teoria jazzu, s. 422, 435, 468 — budowa heksachordu 6-20
(014589), terminologia "skala podwójnie zwiększona"/"double-augmented scale", wektor klasy interwałów, właściwości wszech-kombinatoryczne, podzbiór tetrachordowy(0158), kontekst dodekafoniczny i awangardowy. - English jazz sources — Mark Levine, The Jazz Theory Book, s. 230 — informacja o braku omówienia skali zwiększonej; cztery fundamenty systemu Levine'a (durowa, molowa melodyczna, zmniejszona, całotonowa).