Scott Joplin

Joplin pochodził z muzykalnej czarnej rodziny; ojciec grał na skrzypcach, matka na banjo, brat na gitarze. Wcześnie opuścił dom rodzinny i przez kilka lat zarabiał grą w salonach i domach publicznych w St. Louis, zetknął się też ze środowiskiem gandy dancers i minstrel shows. Po przeprowadzce do Sedalii (Missouri) podjął regularne studia z harmonii i kompozycji w George Smith College dla Czarnych. Tam, grając w miejscowym Maple Leaf Club, trafił na wydawcę Johna Stilwella Starka, który stał się promotorem jego twórczości i wydał Maple Leaf Rag w 1899 roku. Przez kolejne lata Joplin mieszkał na przemian w St. Louis i — od 1909 roku — w Nowym Jorku, gdzie próbował zrealizować ambicje operowe. W 1893 roku wystąpił na Wystawie Światowej w Chicago.

Wśród kluczowych kompozycji wyróżniają się: Maple Leaf Rag (1899) — modelowy i najwpływowszy ragtime w historii; The Entertainer (1902) — utwór znany szerszej publiczności dzięki filmowi Żądło (1973); Euphonic Sounds — przykład swobody harmonicznej w jego twórczości; oraz opera Treemonisha (1911), którą Joplin wystawił własnym nakładem w Harlemie, nie znajdując inwestorów. Wcześniejsza opera A Guest of Honor (1903) zaginęła bezpowrotnie. W 1908 roku opublikował podręcznik The School of Ragtime: Six Exercises for Piano, w którym skodyfikował zasady wykonawcze gatunku. Joplin był ponadto nauczycielem i mentorem kolejnego pokolenia twórców ragtime'u, w tym Arthura Marshalla, Scotta Haydena, Bruna Campbella i Josepha Lamba.

Jego wkład w muzykę jest wielowymiarowy: uformował klasyczny styl ragtime'u, dążył do podniesienia rangi muzyki afroamerykańskiej do poziomu form wielkoobsadowych oraz wywarł wpływ nie tylko na muzyków jazzowych, ale i na kompozytorów akademickich — jego architektura formalna (następstwo kontrastujących odcinków) zainspirowała m.in. Claude'a Debussy'ego przy komponowaniu Golliwog's Cakewalk. Igor Strawiński, Aaron Copland i Charles Ives szanowali i cytowali jego twórczość.

Styl Joplina opiera się na starannie skonstruowanej formie wieloodcinkowej: typowy ragtime składa się z czterech 16-taktowych odcinków (strains) układanych w kontrastujące kombinacje (np. AABBACCDD). W obrębie tej rygorystycznej architektury kompozytor osiągał zaskakującą swobodę harmoniczną — najwyraźniej słyszalną w Euphonic Sounds — oraz pełną inwencji melodykę. Joplin był rygorystą wykonawczym: w przedmowie do The School of Ragtime nakazywał jak najdokładniejsze odtwarzanie zapisu nutowego i kategorycznie zakazywał przyspieszania tempa: „Nie graj tego utworu szybko. Nigdy nie należy grać szybko ragtimeu". Jedynym bezpośrednim świadectwem jego własnej interpretacji są rolki pianolowe nagrane w kwietniu 1916 roku — w tym rolka do Maple Leaf Rag — które Martin Williams uznał za bardziej autentyczne niż jakiekolwiek późniejsze opracowania.

Paradoksalnie, właśnie ta „kanciastość" i kompozycyjna sztywność ragtimów Joplina stała się dla kolejnych muzyków punktem wyjścia do poszukiwań. Tacy artyści jak Jelly Roll Morton przekształcali Maple Leaf Rag, wzbogacając go o płynny puls swingowy, rozbudowaną fakturę lewej ręki i improwizację — tym samym odrywając się od litery oryginału i tworząc styl nowoorleański. Synkopowane przesunięcia akcentów (off-beat), które Joplin uczynił konstytutywną cechą ragtime'u, zdefiniowały rytmikę całego późniejszego jazzu i stały się bezpośrednim fundamentem stylu stride piano (James P. Johnson, Fats Waller). Kompozycje Joplina były też reinterpretowane przez artystów z różnych epok: Mary Lou Williams, a w latach późniejszych Anthony Braxton z Muhalem Richardem Abramsem.

W ostatnich latach życia Joplin był postacią tragiczną: zapomniany przez publiczność, wyniszczony przez syfilis i wyczerpany finansowo nieudanym wystawieniem Treemonishy, spędził ostatnie miesiące w Manhattan State Hospital, gdzie zmarł 1 kwietnia 1917 roku. Robert L. Doerschuk odnotował ironiczny szczegół: na kilka miesięcy przed śmiercią Joplin siedział na widowni recitalu Ignacego Paderewskiego w Carnegie Hall — nierozpoznany i schorowany. Jego żona Lottie Joplin prowadziła po jego śmierci pensjonat w Nowym Jorku, w którym w 1928 roku zatrzymał się Jelly Roll Morton.

Mniej znany aspekt twórczości Joplina to jego zainteresowanie europejską tradycją muzyczną, szczególnie operami Richarda Wagnera — co bezpośrednio motywowało jego ambicje kompozytorskie wykraczające poza krótkie formy ragtime'owe. Poza operami skomponował również balet, komedię muzyczną i symfonię (dzieła te pozostają mało znane). Franz Kerschbaumer zwracał uwagę, że sam Joplin wskazywał na szkockie i celtyckie korzenie cakewalka i ragtime'u, co wpisuje go w szerszy kontekst synkretyzmu kulturowego wczesnej muzyki afroamerykańskiej. Wielki renesans popularności Joplina nastąpił w latach 70. XX wieku dzięki filmowi Żądło (1973, reż. George Roy Hill), którego ścieżka dźwiękowa oparta na jego kompozycjach — zwłaszcza The Entertainer — przywróciła jego muzykę masowej publiczności.