Ragtime

Muzyka ragtime utrzymana jest w parzystym metrum — Dariusz Terefenko wskazuje metrum 2/4 z szesnastkowym podziałem jednostki rytmicznej, przy czym The New Grove Dictionary odnotowuje, że charakterystyczne dla ragtime'u jest akcentowanie drugiej ósemki w takcie 2/4 (zjawisko określane po włosku jako alla zoppa, tj. „kulejący rytm"). Partia lewej ręki tworzy równomierny, ósemkowy akompaniament w stylu marszowym (określanym też jako stride), prawej zaś — silnie synkopowaną, szesnastkową melodię. Harmonika ragtime'u jest prosta i tonalna; progresja II-V-I rzadko pojawia się w pełnej formie, a do niewielu współbrzmień chromatycznych zalicza się obniżoną submediatę. Forma jest wieloczęściowa i precyzyjnie ustrukturyzowana — Rawlins i Bahha opisują typowy schemat jako np. AAB-BCCAA, gdzie każda część (strain) liczy osiem taktów, a środkowa sekcja C przechodzi do subdominanty, naśladując trio z formy klasycznego marszu.

Kluczową postacią gatunku jest Scott Joplin — jego Maple Leaf Rag (1899) stał się pierwszym afroamerykańskim bestsellerem muzycznym; jako kolejny reprezentatywny utwór wymienia się The Entertainer (1902) oraz That's a Plenty Lwa Pollacka (1914). Ragtime popularyzowany był m.in. w barrelhouses i juke joints na południu USA, a jego nagrania utrwalano na rolkach fortepianowych — firma QRS była jednym z pierwszych producentów, którzy w tym celu zaangażowali się w dokumentowanie zarówno ragtime'u, jak i wczesnego jazzu.

Ragtime odróżnia się od poprzedzających go marszów i pieśni popularnych przede wszystkim konsekwentną synkopacją melodii oraz wyraźnie afroamerykańskim charakterem rytmicznym. Od następującego po nim jazzu różni się zaś brakiem swingowania, brakiem rozwiniętej improwizacji oraz ścisłą zależnością od zapisu nutowego — większość kompozytorów ragtime'owych oczekiwała dokładnego odtworzenia partytury, choć muzycy tamtych czasów pozwalali sobie na drobne zdobienia, subtelne zmiany tempa i rubato.

Ragtime wyrósł bezpośrednio z afroamerykańskiej muzyki rozrywkowo-tanecznej — przede wszystkim z form takich jak jigs i cakewalk (ten ostatni taniec, wywodzący się z minstrel shows XIX wieku, został, jak podają źródła slajdowe, „wchłonięty przez ragtime") — oraz z popularnych marszów wojskowych, których forma i rytmika stały się strukturalnym kręgosłupem gatunku. Zbieżność z marszem nie jest przypadkowa: harmonia i forma ragtime'u wywodzą się bezpośrednio z tej tradycji, a sekcja trio w klasycznym marszu ma swój bezpośredni odpowiednik w środkowej partii C ragtime'owej kompozycji, przechodzącej do subdominanty. Pod względem rytmicznym i metrycznym (metrum 2/4, podział szesnastkowy) Terefenko wskazuje na pokrewieństwo ragtime'u z autentycznym tangiem argentyńskim.

Społeczno-kulturowy kontekst ragtime'u jest nierozerwalnie związany z historią afroamerykańskiej muzyki popularnej. Styl rozkwitał w miejscach takich jak barrelhouses i juke joints na południu USA, a jego popularność przypadła na okres głębokiej segregacji rasowej. Fakt, że Maple Leaf Rag Joplina stał się pierwszym afroamerykańskim bestsellerem muzycznym, miał wymiar nie tylko artystyczny, ale i społeczny. Ragtime był jednym z niewielu mediów, poprzez które muzyka afroamerykańska przenikała do szerszej, białej publiczności — zarówno przez wydawnictwa nutowe, jak i za sprawą rolek fortepianowych produkowanych przez firmy takie jak QRS.

Relacja ragtime'u do jazzu jest ujmowana w źródłach niejednoznacznie. Rawlins i Bahha stwierdzają wprost, że „ragtime nie jest jazzem ani nawet jego prekursorem, lecz stylem, który z jazzem współistniał" w pierwszych dwóch dekadach XX wieku — zaznaczając jednak, że wywarł on na wczesny jazz silny wpływ, a wiele zespołów jazzowych używało słowa „ragtime" do opisu własnej muzyki. Terefenko z kolei określa epokę ragtime'u wprost jako „kolebkę jazzu" i traktuje go jako prekursora stylu jazzowego. Sprzeczność ta odzwierciedla realną trudność historyczną: granica między zaawansowanym ragtime'em a wczesnym jazzem była w praktyce płynna. Wiadomo natomiast, że wczesny jazz nowoorleański (hot music) ukształtował się jako połączenie europejskiego marszu wojskowego z kadrylem, ragtimem i bluesem, a repertuar dixielandu obejmował więcej piosenek popularnych i ragtime'ów niż bluesów. Kariera bandlidera Jamesa Reese'a Europe'a ilustruje tę ewolucję: jego działalność wyznaczała drogę „od wojskowych marszy, poprzez ragtime do jazzu big-bandowego".

Ragtime jako styl wygasał po 1918 roku, wypierany przez jazzowe zespoły i nowe formy popularnej rozrywki. Jego wieloczęściowe formy kompozycyjne przetrwały jednak w wczesnym jazzie; rytmiczne wzorce synkopowane zaś — choć przekształcone przez swingowanie i improwizację — stały się fundamentem całej tradycji jazzowej. W szerszej perspektywie ragtime bywa też zestawiany z tradycją pianistyczną stride, która rozwinęła się z jego lewej ręki jako samodzielny styl akompaniamentu.