Skala lidyjska zwiększona (ang. Lydian augmented) to siedmiodźwiękowa skala o charakterze durowym, która różni się od zwykłej skali durowej dwoma podwyższonymi stopniami: czwartym (♯4, czyli ♯11) i piątym (♯5). Nazwa pochodzi właśnie od tych dwóch cech: "lidyjska" nawiązuje do podwyższonej kwarty typowej dla trybu lidyjskiego, a "zwiększona" wskazuje na podwyższoną kwintę, która nadaje brzmieniu napięciowy, "unoszący się" charakter.
Skala ta jest trzecim modusem skali molowej melodycznej — tzn. jeśli zagrasz skalę molową melodyczną od jej trzeciego stopnia, otrzymasz właśnie lydian augmented. Na przykład od dźwięku E♭ zbudowana jest skala będąca trzecim modusem skali C molowej melodycznej: E♭ – F – G – A – B – C – D.
Przypisuje się ją przede wszystkim do akordów durowych ze zwiększoną kwintą, oznaczanych symbolem M7♯5 lub Δ♯5. Klasyczny przykład jej użycia to takt czwarty standardu "All The Things You Are" Jerome'a Kerna, gdzie akord A♭Δ z melodią opartą na tercji i septymie można zastąpić akordem A♭Δ♯5.
Budowa interwałowa (stopnie skali): 1 – 2 – 3 – ♯4 – ♯5 – 6 – 7.
Sekwencja interwałów kolejnych stopni (wg Rawlinsa): cały ton – cały ton – cały ton – cały ton – półton – cały ton – półton. W stosunku do skali durowej naturalnej skala ta zawiera podwyższony czwarty oraz podwyższony piąty stopień. Terefenko wyróżnia w jej strukturze segment całotonowy obejmujący stopnie od 1 do ♯5, a także dwa tetrachordy: dolny całotonowy i górny chromatyczny.
Relacja akord-skala:
| Akord | Skala |
|---|---|
| M7♯5 (np. CM7♯5, A♭Δ♯5) | Lydian augmented |
| M9♯5 | Lydian augmented |
| maj7, 6, maj9 z ♯11 | Lydian augmented (opcjonalnie, wg Rawlinsa) |
Harmonizacja diatoniczna skali E♭ lydian augmented (wg Rawlinsa): E♭maj7♯5 – F7 – G7 – Am7♭5 – Bm7♭5 – Cm(maj7) – Dm7.
Dwa główne zastosowania praktyczne:
-
Reharmonizacja — gdy w temacie (head) melodia na akordzie durowym opiera się na jego tercji lub septymie, można zamienić zwykły akord durowy na
Δ♯5. Levine ilustruje to taktem czwartym "All The Things You Are": akord A♭Δ z melodią G i C (septymą i tercją) można bez zakłóceń zastąpić A♭Δ♯5, zapisywanym też jako slash chordC/A♭. -
Improwizacja — gdy solista gra w oparciu o tę skalę, oczekuje się, że kompingujący muzycy sekcji "usłyszą" to i podążą za zmianą, grając akord
Δ♯5.
Skala nie posiada dźwięków unikanych (avoid notes) — zgodnie z ogólną zasadą harmonii molowej melodycznej, że tryby z niej wywodzące się są od nich wolne (Levine).
Kontekst modalny i rodowód. Lydian augmented to trzeci modus skali molowej melodycznej. Terefenko klasyfikuje ją jako jeden z siedmiu modusów chromatycznych wywodzących się z tej gamy. Rawlins przyporządkowuje ją do szerszej rodziny skal durowych (Major family), zaznaczając bliskie pokrewieństwo funkcjonalne ze skalą durową naturalną i lidyjską — kluczowe stopnie definiujące tę rodzinę to wielka tercja i wielka septyma.
Dwa dźwięki charakterystyczne (beauty marks). Terefenko wskazuje ♯11 (= ♯4) oraz ♯5 jako znaki rozpoznawcze tej skali. To właśnie ♯5 nadaje charakterystycznego brzmienia zwiększonego zarówno samej skali, jak i budowanym na niej akordowi M7♯5 i M9♯5. Skala należy do tych, gdzie obie alteracje wzmacniają się nawzajem: ♯4 pochodzi z trybu lidyjskiego i łagodzi ewentualny konflikt kwarty czystej z tercją, ♯5 dostarcza napięcia zwiększonego bez konieczności sięgania po dominantę.
Slash chord jako mapa myślowa. Praktycznym skrótem przy kompingu i improwizacji jest myślenie o akordzie Δ♯5 jako o slash chordzie: trójdźwięk durowy zbudowany o wielką tercję wyżej niż nuta basowa (np. C/A♭ zamiast A♭Δ♯5). Levine wyjaśnia mechanizm: nuty trójdźwięku C (C i G) to tercja i septyma akordu A♭Δ, a dodanie basu A♭ dopełnia strukturę Δ♯5. Terefenko potwierdza tę zasadę: górną strukturę akordu najlepiej oddaje trójdźwięk durowy na 3. stopniu skali (np. trójdźwięk E-dur w kontekście CM7♯5).
Rozwiązania i napięcie. Levine zwraca uwagę na dwa typowe sposoby prowadzenia głosu z ♯5: opuszczenie go o półton w dół do kwinty czystej (powrót do zwykłego Δ) lub poprowadzenie go o półton w górę do seksty wielkiej akordu. Oba ruchy są idiomatyczne i spotykane w praktyce jazzowej.
Struktury pochodne. Terefenko wskazuje, że przez redukcję stopni skala lidyjska zwiększona służy jako nadrzędny zbiór dla mniejszych formacji: heksatoniki lidyjskiej zwiększonej (1 – 2 – 3 – ♯4 – ♯5 – 7) oraz dwóch pentatonik alterowanych — Lydian augmented I (1 – 2 – 3 – ♯4 – ♯5) i Lydian augmented II (1 – 2 – 4 – ♯4 – 7). Rawlins odnotowuje ponadto zastosowanie tej skali przy budowaniu superimposed chords w obrębie rozszerzonej harmonii.
Wspólny zbiór dźwięków z modusami molowej melodycznej. Levine przypomina, że wszystkie siedem modusów tej samej skali macierzystej współdzieli dźwięki: tryb FΔ♯5 (F lydian augmented) ma identyczny zbiór dźwięków co D-Δ, Esus♭9, G7♯11, Bø oraz C♯7alt — wszystkie wywodzą się ze skali D molowej melodycznej.
Do odsłuchania
Źródła
- English jazz sources — Mark Levine, The Jazz Theory Book: relacja akord-skala, reharmonizacja na „All The Things You Are", slash chord
C/A♭, prowadzenie głosu z ♯5, powiązanie modalne (D molowa melodyczna), cytaty ze s. 249, 290–291. - English jazz sources — Rawlins/Bahha, Jazzology: budowa interwałowa (formuła W–W–W–W–h–W–h), harmonizacja diatoniczna E♭ lydian augmented, przynależność do rodziny durowej, ogólne znaczenie modusów molowej melodycznej dla improwizacji jazzowej, s. 25, 28, 153–154.
- English jazz sources — Dariusz Terefenko, Teoria jazzu: stopnie skali (1–2–3–♯4–♯5–6–7), dwa dźwięki charakterystyczne (♯11 i ♯5), tetrachordy, akord
M7♯5iM9♯5, trójdźwięk na 3. stopniu jako górna struktura, skale pochodne (heksatonika, pentatoniki), s. 128, 131, 138, 282, 285, 291.